Poskromić stres – jak radzić sobie, gdy pojawia się stres?

DEFINICJA

Zacznijmy od definicji. 

„Miałam sterujący dzień.”, „Nie jem obiadu, bo się stresuje.”, „Jestem zestresowany.”, „Mam stresującą pracę.”, „Stres nie daje mi spać.”

Stres. 

Każdy z nas przynajmniej raz użył tego słowa, aby określić to, w jakim stanie emocjonalnym się znajduje. Ale czym tak naprawdę jest stres?

Stres według definicji jest określoną relacją między osobą a otoczeniem, która oceniana jest przez osobę jako obciążająca lub przekraczająca jej zasoby i zagrażająca jej dobrostanowi.

Stres dzielimy na dwa rodzaje: stres pozytywny i stres negatywny.

Stres pozytywny to stan, który motywuje nas do działania. Mobilizujemy się, stajemy na wysokości zadania oraz mamy energię na jego wykonanie. Dzięki niemu nasz organizm jest pobudzony i ma w sobie siłę napędową do działania. Ten rodzaj stresu jest nam bardzo potrzebny i pomaga nam w realizacji celów, które stawia nam życie.

Stres negatywny to taki, który jest dla nas szkodliwy. Przeżywanie negatywnego stresu występuje wtedy, gdy jest go za dużo. Organizm wówczas przekracza próg pobudzenia i gotowości do działania
i następuje wyczerpanie organizmu. Właśnie wtedy źle się czujemy i nie mamy ochoty kontynuować wyznaczonego nam zadania. 

CZYNNIKI STRESOGENNE

Czynniki stresogenne są to te komponenty, na które powinniśmy zwrócić szczególną uwagę podczas analizowania wystąpienia stresu, różnicowania go na chroniczny oraz myślenia o sposobach radzenia sobie z nim.  Stres dużo częściej pojawią się, gdy spełnione są czynniki stresogenne takie jak: 

• trudne warunki pracy/nauki,
• podatność na konflikty oraz częstotliwość ich występowania,
• niejasność roli, w której się znajdujemy,
• przeciążenie ilościowe i jakościowe,
• doświadczanie przemocy,
• trudności w relacjach,
• brak wsparcia, 
• samotność.

OBJAWY STRESU

Stres może dawać nam objawy zarówno z ciała jak i z psychiki. Objawy stresu z ciała to między innymi:

•  przyspieszenie czynności serca (tak zwane bicie serca),
•  zwiększenie przepływu krwi przez duże mięśnie (wzrost ciśnienia), aby dać organizmowi możliwość reakcji na zagrożenie zewnętrzne,
•  źrenice rozszerzają się, aby przepuścić więcej światła,
•  skóra kurczy się, aby w razie zranienia zmniejszyć utratę krwi,
•  podnosi się poziom cukru we krwi, aby zwiększyć wytwarzanie energii.  

Natomiast objawy stresu związane z psychiką to najczęściej:

•  nawracajcie natrętne myśli, 
•  częste zmiany nastroju,
•  obniżona koncentracja uwagi,
•  poczucie osamotnienia.

JAK PORADZIĆ SOBIE ZE STRESEM

Dbać o siebie. Tak proste, a tak trudne. Żyjąc w ciągłym pędzie i natłoku spraw, obowiązków i wymagań stawianych nam przez codzienność trudno o równowagę.  A to właśnie równowaga jest kluczem do radzenia sobie ze stresem. Kiedy doświadczamy dnia pełnego napięcia i stresu w szkole/pracy nie jest możliwe, aby nasz organizm czuł się dobrze, jeśli po powrocie od domu dołożymy mu kolejny czynnik stresogenny. Bardzo ważny jest odpoczynek i równowaga. Ponadto wsparciem dla redukcji napięcia wynikającego z odczuwania stresu może być uprawianie sportu, czy praktykowanie technik medytacyjnych i relaksacyjnych. W redukcji stresu pomaga również tak zwany zdrowy tryb życia, czyli zdrowa dieta, unikanie używek oraz picia kawy w godzinach popołudniowychi wieczornych. Redukcję stresu i radzenie sobie z nim wspomagać będzie dzielenie się swoimi emocjami z bliskimi oraz omawianie sytuacji stresowych. 

A KIEDY STRES JEST PRZEWLEKŁY?

Doświadczanie długotrwałego stresu może powodować negatywne skutki dla zdrowia zarówno psychicznego jak i fizycznego.

W obszarze zdrowia fizycznego najczęściej obserwujemy trudności w obrębie:

1. Układu krążeniowo oddechowego – pojawiają się kłopoty z sercem, zwiększa się ryzyko zawału mięśnia sercowego. Gdy poczujemy poniższe objawy powinniśmy zadbać o swoje zdrowie i udać się na konsultację z lekarzem: kołatanie serca, kłucie w klatce piersiowej, trudności w oddychaniu, czy bóle mięśni. 

• Trudności z układem pokarmowym – podczas doświadczania chronicznego stresu bardzo często konsekwencje przejmuje nasz układ pokarmowy – czasami nadmiernie jemy lub nie jemy wcale. Bywa, że boli nas brzuch. Konsekwencjami może być wystąpienie: wrzodów żołądka, zaparcia, zgagi, nawracających bóli brzucha, biegunki, zespołu jelita drażliwego itd. 

• Łysienia – podczas doświadczania chronicznego stresu działanie układu immunologicznego może ulec zaburzeniu, czego konsekwencją jest na przykład nadmierne wypadanie włosów czy łysienie plackowate.

• Zmiany masy ciała – podczas doświadczania chronicznego stresu mogą być spowodowane przez często nieregularne, często nadmierne lub niewystarczające jedzenie. Ponadto, kiedy doświadczamy przewlekłego stresu zwiększa się poziom kortyzolu we krwi, który trudno jest w szybki sposób przetworzyć. Nadmiar glukozy w organizmie może doprowadzić do rozwoju cukrzycy.

• Napięciowych bóli głowy – gdy doświadczamy przewlekłego stresu mogą towarzyszyć nam w okolicach skroni, potylicy. Może pojawiać się rano po wstaniu z łóżka lub bezpośrednio po wystąpieniu czynnika stresogennego. Ból głowy wywołany przewlekłym stresem częściej trudno zredukować i zdarza się, że na ten ból tak skutecznie nie pomagają środki przeciwbólowe. Ból ten może również przerodzić się w migreny.

• Układu odpornościowego – pojawiają się częstsze przeziębienia i infekcje. Naszemu organizmowi spada odporność podczas doświadczania chronicznego stresu i jesteśmy bardziej podatni na zmiany chorobowe wywołane przez wirusy i bakterie.

Natomiast w obszarze zdrowia psychicznego przewlekły stres również pozostaje nie bez znaczenia. Najczęściej podczas przeżywania chronicznego stresu doświadczamy:

1.     Tłumienia emocji – niechęci lub niemożności wyrażania i/lub przeżywania emocji oraz możliwości podzielenia się z nimi z innymi.

2.     Lęku – związanego często z myśleniem o przyszłości, osamotnieniem, oceną innych ludzi czy lęku uogólnionym, czyli takim, w którym wiemy, że go czujemy, ale nie potrafimy go konkretnie sklasyfikować.

3.     Poczucia bezradności – to stan, w którym nie mamy siły i energii na podejmowanie działań i aktywności, mogą mu towarzyszyć myśli natrętne czy nawracające, że trudno będzie wyjść z tego stanu
i czy jest to możliwe.

4.     Zwiększonej podatności na doświadczenie innych trudności psychicznych – podczas przeżywania chronicznego stresu jesteśmy bardziej narażeni na doświadczenie trudności psychicznych, zaburzeń psychicznych i/lub chorób psychicznych. Dzieje się tak dlatego, gdyż nasza odporność narażona jest na wzmożone przeżywanie trudności. 

KIEDY POWINNIŚMY LECZYĆ STRES

Leczymy tylko taki stres, który jest chroniczny. W leczeniu przewlekłego stresu niezwykle ważna będzie próba odizolowania się od czynnika stresogennego. Będzie to niezwykle ważne, dlatego by złapać dystans do sytuacji i możliwie z innej perspektywy spojrzeć na sytuacje w której się znajdujemy.  Jeżeli poczujemy, że jest nam bardzo ciężko i, że nie umiemy poradzić sobie sami, warto zgłosić się po pomoc. Psycholog, psychiatra, psychoterapeuta to osoby, które wysłuchają, pozwolą zobaczyć sytuacje z innej perspektywy i zaproponują proces wsparcia i pomocy.